LLM Nedir? Büyük Dil Modellerine Giriş

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu derste büyük dil modelinin (LLM) ne olduğunu, nasıl çalıştığını ve neden bazen yanlış bilgi üretebildiğini öğreneceğiz. Kod veya matematik gerekmez; amaç sağlam bir zihinsel model kurmak.

Kavramın sade açıklaması

LLM (Large Language Model), çok büyük miktarda metinle eğitilmiş bir modeldir. Temel işi basittir: verilen bir metnin en olası devamını tahmin etmek. Bu basit yetenek üzerine kurulunca; özetleme, soru-yanıt ve yazı üretme gibi işler ortaya çıkar.

Model metni token denen küçük parçalara böler. "kitap" tek token olabilir; uzun bir kelime birkaç token'a bölünebilir. Model her adımda bir sonraki token'ı olasılıkla seçer.

Adım adım anlatım

1. Girdi (prompt): Modele bir metin verirsin.
2. Bağlam (context): Model, verdiğin metnin tamamını dikkate alır. Bağlam penceresi sınırlıdır; çok uzun metin sığmayabilir.
3. Üretim: Model bir sonraki token'ı tahmin eder, ekler ve bunu tekrar eder; böylece cümle oluşur.
4. Durdurma: Belirli bir uzunlukta veya doğal bitişte üretim durur.

Mini örnek

Girdi:  "Türkiye'nin başkenti"
Model:  "Ankara'dır." (en olası devam)

Model bunu "bilgi tabanından çekerek" değil, gördüğü metinlerdeki örüntüye göre tahmin ederek üretir. Bu ayrım önemlidir: doğru cevap da, kendinden emin bir yanlış da aynı mekanizmayla üretilir.

Kontrol listesi

• LLM'in temel işi "bir sonraki token'ı tahmin etmek"tir.
• Token = metnin küçük parçası; bağlam penceresi sınırlıdır.
• Model bilgi hatırlamaz, örüntüye göre üretir; bu yüzden yanlış (hallucination) üretebilir.

Sonraki adım

Kavramı gördükten sonra pratiğe geçmek için, bir LLM'i gerçek bir istekle çağırıp yanıt aldığımız API'ye Bağlanmadan AI İçerik Asistanı Tasarlamak yazısına göz at. Terimi pekiştirmek için Sözlük'teki LLM tanımı da bu dersi tamamlar.